حهسهن زیرهک
ناوی حهسهنی كوڕی عهبدوڵایه، ساڵی 1926 لهبۆكان لهدایك بووه. لهتهمهنی پێنج ساڵیدا باوكی كۆچی دواییكردووه و حهسهن زیرهك ناچاربووه لهو تهمهنهوه كار بكات بۆ پهیدا كردنی بژێوی ڕۆژانهی.
ههژاری و بێدهرهتانی زۆریان بۆ هێناوهو بۆ ئیشكردن زۆربهی شارۆچكهكانی ئێران گهڕاوهو تهنانهت لهبهسرهو بهغدا و ههولێر و كهركوكیش كاری كردووه.
چهند جارێكیش زیندانی كراوه، بههۆی ڕووداوێكهوهلهئێران سازادراوهو حهسهن بهقاچاخی ڕووی كردۆتهبهغداو لهوێ، کهزانراوههونهرمهندێكی دهنگخۆشی بێ هاوتایه، لهئێستگهی كوردی دایانمهزراندووه.
لهمهوهناوبانگێكی زۆری پهیدا كردووه، کهگهڕاوهتهوهئێران دهستبهجێ لهڕادیۆی تاران و ڕادیۆی كرماشان كاریان پێسپاردووه. دواتر لهكرماشان تیپێكی هونهری دامهزراند و خزمهتی هونهر و مۆسیقای كوردی كرد.
ئهم دهنگ خۆشهبلیمهتهخوێندهواری نهبووهكهچی زۆربهی شیعری گۆرانییهكانی بهرههمی خۆیهتی. شیعرهكانی حهسهن زیرهك لهدووتوێی پهرتووكێكدا چاپ كراون بهناونیشانی "چریكهی كوردستان".
له26ی حوزهیران 1972دا، گۆرانیبێژی كورد حهسهن زیرهك لهشاری "بۆكان"ی كوردستانی ڕۆههڵات كۆچی دواییكرد و ههر لهو شارهدا نێژرا، بهڵام لهدواییدا لهسهر ڕاسپادهی خۆی، ئهوهی لهژیاندا گوتبووی، تهرمهكهی گوێزرایهوهبۆ چیای "ناڵهشکێن"ی بهرامبهر بۆكانی ژینگهی خۆی.
فارسی
حسن زیرک در ۸ آذر ۱۳۰۰ (۲۹/۱۱/۱۹۲۱ میلادی) در محلهٔ قلعهٔ سردار شهر کردنشین بوکان به دنیا آمد. در سن پنج سالگی پدرش درگذشت و زندگی را در رنج گذراند. چندی در شهرهای کردستان ایران و عراق سپری کرد. یکی از شهرهایی که در آن مدت زیادی اقامت داشت کرمانشاه بود. همکاری او در این شهر با هنرمندان برجسته کرمانشاهی همچون مجتبی میرزاده، محمد عبدالصمدی، اکبر ایزدی و بهمن پولکی سبب خلق آثار زیبایی شد. وقتی در عراق بود در مسافرخانه «فهندهق شمال» به شاگردی پرداخت. روزی هنگام نظافت که مشغول زمزمه یکی از ترانههایش بود مسافری به نام جلال طالبانی (رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق و رئیس جمهور کنونی دولت موقت عراق) که در آنجا اقامت داشت با شنیدن صدای حسن زیرک او را به رادیو بغداد برد و در آنجا مشغول به کار میشود. مدتی در بخش کردی رادیو بغداد همکاری کرد. از سال ۱۳۳۷ که بخش کردی رادیو ایران در تهران گشایش یافت همکاری خود را با این مرکز آغاز کرد. آثاری که حسن زیرک در رادیو تهران به ضبط رسانید اغلب با ساز اساتیدی همچون حسین یاحقی، حسن کسایی، جلیل شهناز، جهانگیر ملک، احمد عبادی و سرپرستی مشیر همایون شهردار همراه بود.
حسن زیرک گرچه به خاطر شرایط سخت زندگی از تحصیل بیبهره ماند ولی استعداد کمنظیری در سرودن شعر و آهنگسازی کردی داشت. این استعداد به همراه صدای منحصر به فرد، سبب گردید که ترانههایش در سرتاسر کردستان محبوبیت یافت. صدای او همچنان در مناطق کردنشین و در کوچه و خیابان و از خانهها و مغازهها بگوش میرسد.
حسن زیرک با خانم میدیا زندی گوینده بخش کردی رادیو تهران ازدواج کرد که حاصل آن ازدواج دو دختر به نامهای مهتاب (آرزو) و مهناز (ساکار) بود. او چند ترانه را برای فرزندانش اجرا کرده است.
حسن زیرک نه در ایران و نه در عراق روی خوشی و راحتی و آزادی را ندید. رفتار دولت وقت ایران با حسن زیرک او را دچار مشکل فراوانی کرد، به ویژه وقتی که دکتر شیخ عابد سراجالدینی رییس وقت برنامههای کردی رادیو تهران بود به او اجازه کار نداد و این کار سراجالدین چنان تاثیر منفی بر دل لطیف حسن گذاشت که دیگر به رادیو برنگشت و با دلی شکسته باروبنه خود را به سوی بغداد پیچید. در آنجا نیز او را دچار مشکل کردند. او را گرفته و روانه زندان کردند، در آنجا زیرک را به پنکه سقفی بسته و شکنجه دادند. پس از رهایی از بغداد مجددا به تهران برگشت، در تهران نیز ساواک او را گرفت و شکنجه داد که جریان شکنجهاش در ساواک را خودش در نوار گفته که صدای او هنوز به یادگار مانده است. در سالهای ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۳ در کرمانشاه بود و با رادیو کرمانشاه همکاری داشت.
سالهای پایانی زندگی زیرک در تلخی و ناکامی گذشت و چندان به آواز نمیپرداخت. در منطقه بوکان قهوهخانهای دایر کرد و در میان مردمی که دوستشان داشت و دوستش داشتند آخرین نفسهایش را در رنج و بیماری کشید. در چهارم تیرماه ۱۳۵۱ برابر با (۲۶/۶/۱۹۷۲) در بیمارستان بوکان به علت بیماری لاعلاج چشم از جهان فروبست و بر فراز کوه نالشکینه که از کوههای زیبای آن منطقه است به خاک سپرده شد.